278 kilometrów - ze Słowacji do Rumunii.
Słowacką Makovicę od Pietrosa Rodniańskiego (Pietrosul Rodnei, 2303 m n.p.m.), najwyższego szczytu rumuńskich Karpat Wschodnich, dzieli 271 kilometrów
 |
| Pietrosul Rodnei oglądany z Makovicy 271 km |
 |
| Pietrosul Rodnei oglądany z Makovicy 271 km, Rebra 272 km, Puzdrele 278 km |
Co działo się po drodze?
 |
| Pietrosul Rodnei oglądany z Makovicy - miraże. |
Ciekawostka: dane modelowe zamiast radiosondy
Podpowiedzi asystenta AI Claude otworzyły mi drogę do nowych możliwości, między innymi do wykorzystania archiwalnych danych modeli atmosferycznych.
Dzielę się tym rozwiązaniem, bo być może przyda się komuś do obliczeń, zwłaszcza wtedy, gdy brakuje danych z radiosondy. Warto jednak zaznaczyć, że metoda wymaga jeszcze szczegółowego sprawdzenia i weryfikacji.
Sytuacja synoptyczna w czasie obserwacji
 |
| Analiza GFS, 8.11.2026, 06 UTC: geopotencjał 500 hPa (kolory i czarne izolinie), ciśnienie przy powierzchni (białe izobary). Źródło: wetter3.de |
Mapa z terminu obserwacji pokazuje rozległy obszar wysokiego ciśnienia (ok. 1025–1030 hPa przy powierzchni), obejmujący Europę Środkową i Wschodnią, w tym Karpaty i Kotlinę Panońską. Izobary nad trasą linii widzenia są rzadkie, co oznacza bardzo słaby wiatr. Takie warunki sprzyjają silnemu nocnemu wychłodzeniu gruntu i powstawaniu inwersji przygruntowych w kotlinach i na nizinach, a osiadanie powietrza w wyżu tworzy wyżej drugą warstwę inwersyjną z bardzo suchym powietrzem.
Dane meteorologiczne wzdłuż linii widzenia
Żadna stacja radiosondażowa nie leży w pobliżu linii widzenia, dlatego analizę oparłem na archiwalnych danych numerycznego modelu pogody (Open-Meteo, Historical Forecast API). Dla terminu obserwacji, 8 listopada 2026 r., godz. 6:00 (05:00 UTC), pobrałem pionowe profile temperatury, wilgotności i wysokości geopotencjalnej w czterech punktach rozmieszczonych równomiernie wzdłuż linii widzenia, w zakresie od gruntu do poziomu 700 hPa (ok. 3100 m n.p.m.).
Inwersja nad niziną zakarpacką
Z czterech profili najciekawszy okazał się ten z odcinka nad niziną zakarpacką, ok. 90–100 km od Makovicy. Ze względu na krzywiznę Ziemi linia widzenia osiąga tu swój najniższy punkt, ok. 350–400 m n.p.m. Model pokazuje w tym miejscu silną inwersję przygruntową: temperatura rosła od −4,6°C przy gruncie do +3,1°C na wysokości ok. 250 m, czyli o prawie 8°C w warstwie grubości ok. 150 m. Wilgotność względna przy gruncie wynosiła 75%, a powyżej 1500 m spadała do ok. 20%. Inwersja działała jak pokrywa: pod nią zatrzymywała się wilgoć, a zapewne i zanieczyszczenia, natomiast powyżej zalegało suche, bardzo przejrzyste powietrze. Sama linia widzenia przechodziła nad najsilniejszą częścią inwersji, ale w warstwie wciąż podwyższonej refrakcji (k ≈ 0,20–0,24).
| Wysokość [m n.p.m.] | Ciśnienie [hPa] | Temperatura [°C] | Punkt rosy [°C] | Wilgotność [%] | k warstwy powyżej |
|---|---|---|---|---|---|
| 111 (grunt) | 1017* | −4,6 | −8,4* | 75 | 0,62 |
| 246 | 1000 | 3,1 | −2,0* | 69* | 0,24 |
| 448 | 975 | 3,7 | −3,3* | 60* | 0,20 |
| 659 | 950 | 3,3 | −5,9* | 51 | 0,16 |
| 876 | 925 | 1,3 | −8,3* | 49 | 0,22 |
| 1096 | 900 | 1,7 | −11,5* | 37 | 0,20 |
| 1557 | 850 | 1,8 | −18,8* | 20 | 0,17 |
| 2044 | 800 | 0,1 | −19,7* | 21 | 0,15 |
| 3101 | 700 | −5,5 | −24,4* | 21 | – |
Dane: archiwum prognoz numerycznych Open-Meteo (Historical Forecast API), licencja CC BY 4.0.
* wartości wyliczone przez asystenta AI: ciśnienie przy gruncie (wzór barometryczny), punkt rosy (wzór Magnusa), wilgotność na 1000 i 975 hPa (interpolacja).
k – współczynnik refrakcji wyliczony z gradientu temperatury między danym poziomem a następnym (standardowo ok. 0,13).
Porównanie z rzeczywistymi radiosondażami
Dla porównania, rzeczywiste radiosondaże ze stacji Poprad-Gánovce, Budapeszt, Szeged (00 UTC) i Negotin (06 UTC), leżących w zasięgu tego samego wyżu, pokazują ten sam układ warstw. Przy gruncie zalegało wychłodzone powietrze: w Popradzie, Budapeszcie i Szegedzie z inwersją o sile 5–9°C, a w Negotinie z warstwą niskich chmur. W Budapeszcie i Szegedzie inwersja była skupiona w warstwie zaledwie kilkudziesięciu metrów, co oznacza warunki kanałowe (k > 1), których model nie jest w stanie oddać. Wyżej, na wysokości od ok. 900 m (Budapeszt) do ok. 1600 m (Negotin), wszystkie sondy pokazują inwersję osiadania z bardzo suchym powietrzem powyżej: w Budapeszcie wilgotność spadała do zaledwie 3%. Model dla niziny zakarpackiej oddaje ten układ ogólnie, ale wyraźnie go wygładza. Wyjątkiem jest Belgrad, gdzie wiał silny wiatr z południowego wschodu, najpewniej koszawa, który wymieszał dolne warstwy powietrza.
Refrakcja i miraże
Profil z niziny zakarpackiej wykorzystałem jako „pseudoradiosondę” i wczytałem do własnego narzędzia do analizy profilu terenu i refrakcji. Uśredniony współczynnik refrakcji wzdłuż trasy wyniósł ok. k = 0,19, wyraźnie więcej niż wartość standardowa (k ≈ 0,13). Oznacza to silniejsze niż zwykle uginanie promieni w stronę powierzchni Ziemi. Numeryczna symulacja biegu promieni (ray tracing) wykazała ponadto zjawiska mirażowe, zbliżone do tych uchwyconych na zdjęciach.
 |
| Profil linii widzenia Makovica – Pietrosul Rodnei (271,7 km). Niebieska linia: refrakcja z profilu modelowego (k ≈ 0,19), pomarańczowa: symulacja mirażu. Dane meteo: archiwum prognoz Open-Meteo, punkt nad niziną zakarpacką (48,44°N 22,53°E), 8.11.2026, 6:00. |
Należy pamiętać, że są to dane modelowe, a nie pomiar. Jak pokazuje porównanie z radiosondażami, rzeczywiste warstwy inwersyjne były cieńsze i ostrzejsze, więc wyniki traktuję jako wskazówkę, a nie dowód, choć obraz z modelu dobrze zgadza się z obserwacją.
Dla porównania Profil dla danych z Budapesztu godz. 00:00 UTC
 |
| Makovica-Pietrosul_radiosondaz_12843_BUDAPEST_PESTSZENTLORINC_00_UTC_08_Nov_2026 |
Koniec okna obserwacyjnego
Azymut z Makovicy na Pietrosul wynosi ok. 120°, a słońce wschodziło tego dnia na azymucie ok. 116°, czyli nieopodal szczytu. Przed świtem masyw rysował się jako ciemna sylwetka na tle jaśniejącego nieba. Wkrótce po wschodzie słońca zgasł w jego blasku i warstwie zanieczyszczeń.
| Data: | 08.11.2026 |
| Miejsce: | Makovica poniżej szczytu |
| Wysokość: | 930+ m n.p.m |
| Dystans: | Najdalej na zdj.: Puzdrele 278 km Pietrosul Rodnei 271 km |
| Sprzęt: | Nikon D650 + Sigma 150-500 |
Komentarze
Prześlij komentarz
Podziel się swoją opinią – chętnie poznam Twoje zdanie.